مالك بن أنس، إمام دار الهجرة
Imam Malik ibn Anas al-Asbahi is de grondlegger van de Maliki-rechtsschool. Hij werd geboren in Medina in het jaar 93 na de hidjra (ongeveer 711) en overleed daar in 179 (795). Hij werd begraven op de begraafplaats al-Baqi’. Omdat hij zijn hele leven in de stad van de Profeet woonde en onderwees, kreeg hij de eretitel imam dar al-hidjra: de imam van de stad van de hidjra.
Leerling van de geleerden van Medina
Malik groeide op in een stad waar de kennis van de metgezellen en hun leerlingen nog levend was. Tot zijn bekendste leraren behoren Nafi’, de vrijgelatene van ‘Abdullah ibn ‘Umar, de grote overleveraar Ibn Shihab az-Zuhri en de jurist Rabi’a ibn Abi ‘Abd ar-Rahman. Volgens de overlevering begon hij pas zelf te onderwijzen nadat een groot aantal geleerden van Medina had verklaard dat hij daartoe bekwaam was.
Eerbied voor kennis
Bronnen beschrijven hoe Malik zich waste, zich verzorgde en in rust ging zitten voordat hij een hadith van de Profeet overleverde. Hij was voorzichtig met fatwa’s. Bekend is het verhaal van een man die van ver kwam met een reeks vragen, en op een groot deel daarvan het antwoord kreeg: la adri, ik weet het niet. Die eerlijkheid gold bij latere geleerden als teken van kennis, niet van gebrek daaraan.
Aan Malik wordt ook deze uitspraak toegeschreven, terwijl hij naar het graf van de Profeet wees:
كل أحد يؤخذ من قوله ويرد إلا صاحب هذا القبر
Van ieders woorden wordt iets aangenomen en iets afgewezen, behalve van degene in dit graf.
Standvastig onder druk
Malik werd rond het jaar 147 na de hidjra door de gouverneur van Medina gegeseld, omdat hij leerde dat een echtscheiding onder dwang geen geldigheid heeft. Die uitspraak werd politiek gevoelig gevonden. Hij bleef bij zijn standpunt, en zijn aanzien bij de mensen nam daarna alleen maar toe.
Zijn werk en zijn leerlingen
Zijn bekendste werk is de Muwatta, een verzameling van hadith, uitspraken van metgezellen en de praktijk van Medina, geordend naar onderwerpen van de fiqh. Zijn leerlingen brachten zijn leer naar alle delen van de islamitische wereld:
- ‘Abd ar-Rahman ibn al-Qasim (Egypte), wiens overlevering de basis werd van de Mudawwana.
- ‘Abdullah ibn Wahb en Ashhab (Egypte).
- Yahya ibn Yahya al-Laythi (al-Andalus), wiens overlevering van de Muwatta de bekendste is geworden.
- Asad ibn al-Furat (Ifriqiya, het huidige Tunesië).
- Muhammad ibn Idris ash-Shafi’i, die later zelf een rechtsschool zou stichten.
Via deze leerlingen werd de Maliki-school de belangrijkste rechtsschool van Noord-Afrika, al-Andalus en West-Afrika. Lees meer in De Muwatta en De Maliki-school in Marokko en de Maghreb.