المذاهب الفقهية الأربعة
Binnen de soennitische islam zijn vier rechtsscholen blijven bestaan. Zij delen dezelfde bronnen en hetzelfde geloof, maar verschillen in de methode om regels af te leiden. Die verschillen worden door de geleerden gezien als een rijkdom, niet als verdeeldheid.
De vier scholen in het kort
- Hanafi-school: genoemd naar Abu Hanifa (overleden 150 H) uit Kufa. Sterk in analogie en redenering. Gevolgd in Turkije, Centraal- en Zuid-Azië en de Balkan.
- Maliki-school: genoemd naar Malik ibn Anas (179 H) uit Medina. Kenmerkend is de praktijk van Medina en het algemeen belang. Gevolgd in Noord- en West-Afrika.
- Shafi’i-school: genoemd naar Muhammad ibn Idris ash-Shafi’i (204 H), een leerling van Malik. Hij legde de grondslagen van usul al-fiqh vast in zijn Risala. Gevolgd in Egypte, Oost-Afrika, Jemen en Zuidoost-Azië.
- Hanbali-school: genoemd naar Ahmad ibn Hanbal (241 H), een leerling van ash-Shafi’i. Sterk gericht op de overgeleverde teksten. Gevolgd op het Arabisch schiereiland.
Een keten van leraren
De imams waren met elkaar verbonden. Ash-Shafi’i leerde de Muwatta bij Malik en studeerde ook bij Muhammad ibn al-Hasan ash-Shaybani, de leerling van Abu Hanifa. Ahmad ibn Hanbal was weer een leerling van ash-Shafi’i. Zij spraken met respect over elkaar.
Waarom verschillen zij?
- Een hadith had de ene geleerde wel bereikt en de andere niet, of zij beoordeelden de betrouwbaarheid anders.
- Een tekst kan op meer dan één manier worden begrepen.
- De scholen wegen bronnen verschillend, zoals de praktijk van Medina bij de Maliki’s of de analogie bij de Hanafi’s.
- Omstandigheden en gebruiken verschilden per regio.
Een paar voorbeelden
- Basmala vóór de Fatiha: bij de Shafi’i’s een verplicht onderdeel, bij de Maliki’s in het verplichte gebed afgeraden.
- Het hoofd bestrijken bij de wudu’: bij de Maliki’s het hele hoofd, bij de Shafi’i’s volstaat een deel.
- De walii bij het huwelijk: bij de Maliki’s, Shafi’i’s en Hanbali’s een vereiste; de Hanafi’s staan een volwassen vrouw toe zichzelf uit te huwelijken.
Mag je een andere school volgen?
Een gewone gelovige volgt in de regel de school van zijn omgeving of zijn leraren, omdat hij dan een samenhangend geheel volgt. Bij een dringende reden kan een geleerde adviseren in een bepaalde kwestie een andere erkende opvatting te volgen. Het zomaar uitzoeken van de makkelijkste opvatting uit elke school wordt door de geleerden afgeraden.