جامع القرويين
Midden in de oude medina van Fes staat de Qarawiyyin: een moskee, een leercentrum en een bibliotheek tegelijk. Generaties Marokkaanse geleerden leerden hier de Koran, de Arabische taal en de Maliki-fiqh.
Gesticht door een vrouw
De moskee werd in het jaar 245 na de hidjra (859) gesticht door Fatima al-Fihriyya, de dochter van een rijke koopman die uit Kairouan naar Fes was gekomen. Zij besteedde haar erfenis aan de bouw. Haar zus Maryam liet in dezelfde tijd de Andalusiërsmoskee bouwen, aan de andere kant van de rivier. De naam Qarawiyyin verwijst naar de mensen uit Kairouan.
Groei door de eeuwen heen
- Almoraviden (twaalfde eeuw): grote uitbreiding van de moskee, met de prachtige mihrab en het stucwerk die nog altijd te zien zijn.
- Meriniden (dertiende en veertiende eeuw): rondom de moskee werden madrasa’s gebouwd waar studenten woonden en leerden, zoals de Saffarin, de Attarine en de Bou Inania.
- Bibliotheek: gesticht door de Merinidische sultan Abu ‘Inan in de veertiende eeuw. Er worden kostbare handschriften bewaard, waaronder oude afschriften van de Muwatta. In 2016 werd de bibliotheek na een grondige restauratie heropend.
- Twintigste eeuw: de Qarawiyyin werd in 1963 onderdeel van het Marokkaanse universiteitsstelsel.
De Qarawiyyin wordt vaak genoemd als de oudste nog bestaande onderwijsinstelling ter wereld.
Hoe werd er onderwezen?
Het onderwijs vond plaats in kringen (halaqat): een leraar zat tegen een pilaar en de studenten zaten om hem heen. Studenten leerden eerst beknopte basisteksten uit het hoofd, zoals het Murshid van Ibn ‘Ashir, de Risala van Ibn Abi Zayd, de Mukhtasar van Khalil en de Tuhfa van Ibn ‘Asim. Daarna bestudeerden zij de commentaren. Wie een tekst volledig beheerste, ontving van zijn leraar een ijaza: een schriftelijke toestemming om het werk zelf te onderwijzen, met de keten van leraren tot aan de auteur.
Bekende namen
Veel geleerden studeerden of onderwezen in Fes, onder wie Ibn ‘Ashir, Mayyara, ‘Abd ar-Rahman al-Fasi en at-Tawudi ibn Suda. Ook de historicus Ibn Khaldun verbleef enige tijd in de stad, en de geograaf al-Hasan al-Wazzan (Leo Africanus) studeerde er.
Lees meer over deze geleerden op Bekende geleerden van de Maliki-school.